آشنایی با تاریخچه بستنی در ایران

در امپراتوری ایران، مردم افشره آب انگور را روی مقداری برف در کاسه‌ای می‌ریختند و آن را به عنوان دسر، مخصوصا هنگام گرمی هوا صرف می‌کرده‌اند.
برف یا از زیرزمین‌های سردی به نام یخچال، یا از برف باقیمانده روی کوه‌های اطراف پایتخت تابستانه، هگمتانه، برداشت می‌شده است.
13-1-21-19415ice-jpg1

در ایران، بستنی ابتدا به صورت سنتی و دستی با عنوان “بستنی زعفرانی” تهیه می‌شد. این بستنی درون ظرفی (بشکه‌ای) دو جداره درست می‌شد؛ به این صورت که درون جدار داخلی شیر، خامه، شکر، ثعلب و زعفران، و در جدار بیرونی یخ و نمک ریخته می‌شد؛ سپس بشکه را مرتباً تکان می دادند تا بستنی تهیه شود.

اما امروزه این صنعت توسعه فراوان یافته و تقریباً در تمام شهرهای ایران به صورت صنعتی تهیه و مصرف می گردد.

تهیه بستنی در ایران متداول نبود و در قرن نوزدهم از اروپا به ایران انتقال یافت و متداول شد. در حقیقت از سفر سوم ناصرالدین شاه به اروپا، پلومبیر نام محلی ییلاقی در فرانسه است که بستنی خوشمزه‌ای در آنجا تهیه می‌شد و نام پلومبیر یعنی نوعی بستنی که با مخلفاتی همراه است از این شهر منشاء گرفته است.

در برخی منابع آمده است، در سال آخر سلطنت ناصرالدین شاه ساختن بستنی در ایران متداول شد و معروف‌ترین بستنی فروش بعدی تهران یعنی ممد ریش بستنی خامه‌دار مخصوصی تهیه می‌کرد که در تهران مردم استقبال زیادی از آن کردند.

این بستنی با ثعلب تهیه می‌شد. یخ و نمک را در بشکه ای ریخته داخل بشکه را شیر می ریختند و با وسایل مخصوص و تمهیدات زیاد و تکان دادن و چرخاندن ظرف از آن بستنی تهیه می کردند. بستنی فروشی های دوره گرد به زودی در تهران پیدا شدند که بستنی را در همان محفظه ها می گرداندند و با نان مخصوص عرضه می کردند.

13-1-21-194048ice

بستنی فروشی در دوره قاجار

میرزا رضا کرمانی قاتل ناصرالدین شاه در روز پنجشنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۲۷۵/۱۶ ذی قعده ۱۳۱۳ ه.ق/ در تهران بود و از دکان ممد ریش بستنی خرید و خورد. روز بعد هنگام ظهر ناصرالدین شاه را داخل حرم مطهر حضرت عبدالعظیم(ع) ترور کرد.

می گویند مامورین نظمیه که سرگرم تحقیق و تفحص درباره ریشه های ترور بودند وقتی دانستند یک روز قبل میرزا رضا از ممد ریش بستنی خریده و خورده است به سراغ او رفتند و او را به نظمیه برده زیر اشکلک انداخته و شکنجه اش کردند و مرتبا می‌پرسیدند: در بستنی چه ریخته بودی که میرزا رضای شال فروش فقیر کرمانی را آن قدر جرات بخشیده بود که شاه مملکت را بکشد.

بستنی ممد ریش شهرت زیادی در تهران به دست آورد. بستنی فروشی او در جنوب شهر بود و در بهار و تابستان غلغله‌ای در دکان دو نبش او که سه نبش و چهارنبش هم شد بر پا می شد او تا حدود سال‌های ۱۳۳۵-۱۳۳۴ زنده بود. بستنی خامه‌ای پر از گلاب و خامه و هل و بسیار مایه‌دار و کش آمدنی، کاملا سفید مانند برف لای دو نان مخصوص معروف به حصیری که روزانه چند هزار دانه از آن به فروش می رفت.

سال‌ها بستنی به همان سادگی و رنگ شیری عرضه می‌شد تا اینکه در حدود سال ۱۳۲۹ بستنی ماشینی کالیفرنیا به بازار آمد و ذایقه ها بدان عادت کرد. بعدها بستنی زعفرانی زرد رنگ نیز شهرت یافت .

دیگر بستی فروش مشهوری که شهرتش حتی به شهرهایی مانند لوس آنجلس و پاریس هم رسیده است اکبر مشهدی یا مشدی است.

نام واقعی این شخص اکبر مشهدی ملایری بود. وی در ابتدا شکر و چای را شمال می‌برد و از آنجا هیزم به تهران می‌آورد. وی در ۲۰ سالگی با ممد ریش آشنا شد و از طریق آشنایان وی توانست به آشپزخانه دربار مظفرالدین شاه راه پیدا کند و تا آخر دوره قاجاریه در دربار بستنی سرو می‌کرد.

بعد از انقراض سلسله قاجاریه، رضا شاه تمامی پرسنل و خدمه دربار ازجمله اکبر مشهدی ملایری را از دربار اخراج کرد. اکبر مشهدی ملایری بعد از این واقعه با پولی که در مدت خدمت در دربار جمع کرده بود توانست مغازه بستنی فروشی خود را در درحوالی میدان راه آهن با نام بستنی فروشی اکبر مشدی افتتاح کند.

وی معتقد بود که بستنی های ایرانی باید کاملا با بستنی‌های خارجی فرق داشته باشد و ایرانی ها ترجیح می‌دهند تا در بستنی‌هایشان خامه، گلاب و زعفران بیشتر از نگهدارنده‌های دیگر باشد.

آن زمان هنوز یخچال ساخته نشده بود و وی مجبور بود برای تهیه یخ از یخچال‌های طبیعی راه‌های طولانی تا کوه‌های شمال شهر را طی کند. گاه تا عمق ۶۰ متری در دل یخچال‌های طبیعی پایین برود تا ذره ای یخ بدست بیاورد.

به زودی شهرت وی بقدری زیاد شد که رجال مملکتی و سفرای خارجی مقیم تهران نیز به مشتریان پرو پا قرص اکبر مشدی تبدیل شدند. نقل است که فخرالدوله مادر دکتر امینی (نخست وزیر وقت) از اکبر مشدی خواسته بود تا با هزینه وی به فرانسه سفر کند و برای مهمانان وی بستنی سرو کند.

اکبر مشدی در ۹۲ سالگی بر اثر عارضه کلیوی فوت کرد. خبر فوت وی حتی در روزنامه‌های عراق و پاکستان هم انعکاس یافته بود. یکی از دیپلمات‌های پاکستانی مقاله‌ای را برای بزرگداشت اکبر مشدی در روزنامه نوشت.

  • جدیدترین محصولات

  • 46 thoughts on “آشنایی با تاریخچه بستنی در ایران

    1. I blog frequently and I seriously appreciate your information. This article has
      really peaked my interest. I am going to take a note of your website and keep checking for new information about once a week.
      I opted in for your RSS feed as well.

    2. Hi, i think that i saw you visited my blog thus i came to “return the favor”.I am attempting to find things to improve my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!

    3. Hi! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
      Is it very hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure
      things out pretty quick. I’m thinking about making my own but I’m
      not sure where to start. Do you have any tips or
      suggestions? Many thanks

    4. With havin so much content do you ever run into any problems of plagorism or copyright infringement?
      My blog has a lot of exclusive content I’ve either authored myself or outsourced but
      it seems a lot of it is popping it up all over the internet without my authorization.
      Do you know any methods to help reduce content from being ripped off?
      I’d genuinely appreciate it.

    5. This is the right website for everyone who really wants to find out about this topic.
      You realize a whole lot its almost tough to argue with you (not that I personally would want to…HaHa).
      You definitely put a new spin on a topic which has been written about for a
      long time. Great stuff, just excellent!

    6. I’m really enjoying the theme/design of your website.
      Do you ever run into any browser compatibility issues?
      A few of my blog visitors have complained about my blog not working correctly in Explorer but looks great in Firefox.
      Do you have any advice to help fix this
      problem?

    7. Good day! This is my first visit to your blog! We are
      a team of volunteers and starting a new project in a community in the
      same niche. Your blog provided us beneficial information to work on.
      You have done a wonderful job!

    8. Good post. I learn something new and challenging on sites I stumbleupon on a daily basis.
      It will always be interesting to read through content from other authors and use a
      little something from their web sites.

    9. Wonderful beat ! I wish to apprentice while you amend your website, how can i subscribe for a blog site?
      The account aided me a acceptable deal. I had been a little
      bit acquainted of this your broadcast offered bright clear concept

    10. Woah! I’m really enjoying the template/theme of this blog.

      It’s simple, yet effective. A lot of times it’s very hard to get that “perfect balance” between usability and appearance.
      I must say that you’ve done a amazing job with this.

      In addition, the blog loads super quick for me on Chrome.
      Excellent Blog!

    11. Someone essentially lend a hand to make seriously
      posts I would state. This is the very first
      time I frequented your web page and to this point? I amazed with the research you made to make this actual
      submit extraordinary. Excellent job!

    پاسخ دهید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.